New York Times: Πώς η λιτότητα σκοτώνει

«Το κόστος της λιτότητας μπορεί να υπολογιστεί σε ανθρώπινες ζωές». Με πυρήνα αυτήν τη διαπίστωση, δύο πανεπιστημιακοί ερευνητές, ο D. Stuckler* από το χώρο της κοινωνιολογίας και ο S. Basu* από τον χώρο της ιατρικής, εξηγούν μέσα από τις σελίδες των New York Times πως η πολιτική διαχείριση μιας οικονομικής κρίσης μπορεί να έχει «αυτοκαταστροφικά» και «θανατηφόρα» αποτελέσματα.

Παρατηρώντας σωρεία παραδειγμάτων ανά τον κόσμο και κάνοντας ιδιαίτερη μνεία στην ελληνική περίπτωση, οι συγγραφείς επικεντρώνονται στη δημοσιονομική πολιτική και πιο συγκεκριμένα στον τομέα της υγείας, υπογραμμίζοντας πως οι περικοπές σε αυτόν τον κρίσιμο τομέα οδηγούν τόσο σε απώλειες ανθρώπινων ζωών όσο και σε περαιτέρω επιβάρυνση του κρατικού προϋπολογισμού.

Μετάφραση: Μαρία Καλυβιώτου

Καθέναν από τους τελευταίους μήνες, μια τριπλή αυτοκτονία καταγραφόταν στην παραθαλάσσια πόλη της Civitanova Marche, στην Ιταλία. Ένα παντρεμένο ζευγάρι, η Άννα Μαρία Σοπράντζι, ετών 68 και ο Ρομέο Διονίσι, ετών 62, αγωνίζονταν να ζήσουν με την μηνιαία σύνταξη της γυναίκας, περίπου 500 ευρώ και είχαν μείνει πίσω στην πληρωμή του ενοικίου τους.

Επειδή ο προϋπολογισμός λιτότητας της ιταλικής κυβέρνησης αύξησε το όριο ηλικίας για τη συνταξιοδότηση, ο κ. Διονίσι, πρώην οικοδόμος, έγινε ένας από τους εξόριστους (esodati) της Ιταλίας – μεγαλύτεροι σε ηλικία εργαζόμενοι, βυθισμένοι στην φτώχεια, χωρίς δίχτυ προστασίας. Στις 5 Απριλίου, αυτός και η γυναίκα του άφησαν ένα σημείωμα πάνω στο αυτοκίνητο ενός γείτονά τους, ζητώντας συγχώρεση κι έπειτα κρεμάστηκαν στην αποθήκη του σπιτιού τους. Όταν ο αδελφός της κα Σοπράντζι, ο 73χρονος Τζουζέπε Σοπράντζι, έμαθε τα νέα, πνίγηκε στην Αδριατική.

Η συσχέτιση μεταξύ της ανεργίας και της αυτοκτονίας παρατηρείται από τον 19ο αιώνα. Για ανθρώπους που αναζητούν εργασία, υπάρχουν διπλάσιες πιθανότητες να θέσουν τέρμα στη ζωή τους, σε σύγκριση με αυτούς που έχουν δουλειά.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, τα ποσοστά αυτοκτονιών, τα οποία αυξάνονται αργά από το 2000, εκτοξεύθηκαν κατά τη διάρκεια και μετά της ύφεσης της περιόδου 2007-2009. Σε ένα νέο βιβλίο, υπολογίζουμε ότι 4.750 «υπερβαίνουσες» αυτοκτονίες – δηλαδή, περισσότεροι θάνατοι από όσους θα προέβλεπαν οι προϋπάρχουσες τάσεις – εμφανίστηκαν από το 2007 έως και το 2010. Τα ποσοστά αυτών των αυτοκτονιών ήταν σημαντικά υψηλότερα στις πολιτείες που βίωναν την μεγαλύτερη απώλεια θέσεων εργασίας. Το 2009, οι θάνατοι από αυτοκτονία ξεπέρασαν τους θανάτους από αυτοκινητιστικά δυστυχήματα.

Εάν οι αυτοκτονίες αποτελούσαν μια αναπόφευκτη συνέπεια της οικονομικής ύφεσης, αυτή θα ήταν άλλη μια ιστορία σχετικά με το ανθρώπινο τίμημα της Μεγάλης Ύφεσης. Αλλά δεν είναι έτσι. Χώρες που καρατόμησαν τον προϋπολογισμό για την υγειονομική και την κοινωνική προστασία, όπως η Ελλάδα, η Ιταλία και η Ισπανία, έχουν δει εκ διαμέτρου χειρότερα αποτελέσματα για την υγεία από ό,τι έθνη όπως η Γερμανία, η Ισλανδία και η Σουηδία, τα οποία διατήρησαν τα κοινωνικό τους δίχτυ προστασίας και επέλεξαν το κίνητρο αντί για τη λιτότητα. (Η Γερμανία κηρύττει της αρετές της λιτότητας – για τους άλλους).

Ως μελετητές της δημόσιας υγείας και της πολιτικής οικονομίας, έχουμε παρακολουθήσει εμβρόντητοι πολιτικούς να συζητούν αενάως για χρέη και ελλείμματα, με ελάχιστη μέριμνα για το ανθρώπινο κόστος των αποφάσεών τους. Κατά τη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας, αλιεύσαμε τεράστια σύνολα δεδομένων, από όλον τον κόσμο, προκειμένου να καταλάβουμε πως τα οικονομικά σοκ -από τη Μεγάλη Ύφεση (σ. μτφ: του 1929) στο τέλος της Σοβιετικής Ένωσης, την ασιατική οικονομική κρίση και την Μεγάλη Ύφεση (σ. μτφ: την τωρινή) – επηρεάζουν την υγεία μας. Αυτό που ανακαλύψαμε είναι ότι οι άνθρωποι δεν αρρωσταίνουν ή παθαίνουν αναπόφευκτα, επειδή η οικονομία έχει κλονιστεί. Η δημοσιονομική πολιτική, αποδεικνύεται, μπορεί να είναι ζήτημα ζωής ή θανάτου.

Στο ένα άκρο είναι η Ελλάδα, η οποία βρίσκεται εν τω μέσω μιας καταστροφής στη δημόσια υγεία. Ο εθνικός προϋπολογισμός για την υγεία υπέστη περικοπές της τάξεως του 40%, από το 2008, εν μέρει για την κάλυψη των στόχων επί του ελλείμματος που έχουν τεθεί από την τρόικα – το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, την Κομισιόν και την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα – ως κομμάτι του πακέτου μέτρων λιτότητας του 2010. Έτσι, 35.000 ιατροί, μερικές νοσοκόμες και άλλοι εργαζόμενοι στον κλάδο της υγείας έχασαν τη δουλειά τους. Οι εισαγωγές στα νοσοκομεία έχουν εκτοξευθεί, αφού οι Έλληνες απέφευγαν να παίρνουν προληπτική αγωγή, εξαιτίας των μεγάλων περιόδων αναμονής και τις αυξανόμενες τιμές των φαρμάκων. Η βρεφική θνησιμότητα αυξήθηκε κατά 40%. Οι νέες λοιμώξεις από H.I.V. υπερδιπλασιάστηκαν, λόγω της αύξησης της ενδοφλέβιας χρήσης ναρκωτικών – αφού ο προϋπολογισμός για τα προγράμματα ανταλλαγής βελονών κόπηκε. Μετά το κλείσιμο και των προγραμμάτων ψεκασμού των κουνουπιών, στην Νότιο Ελλάδα, έχουν καταγραφεί περιπτώσεις μαλάριας σε σημαντικούς αριθμούς, για πρώτη φορά από τις αρχές τους 1970.

Αντιθέτως, η Ισλανδία απέφυγε μια καταστροφή της δημόσιας υγείας, αν και βίωσε, το 2008, τη μεγαλύτερη στην ιστορία της κρίση του χρηματοπιστωτικού της συστήματος, ανάλογης με το μέγεθος της οικονομίας της. Αφότου τρεις κύριες εμπορικές τράπεζες απέτυχαν, το συνολικό χρέος έφτασε στα ύψη, η ανεργία εννεαπλασιάστηκε και η αξία του νομίσματός της, η κορόνα, κατέρρευσε. Η Ισλανδία έγινε η πρώτη ευρωπαϊκή χώρα που επιδίωξε να διασωθεί από το ΔΝΤ, από το 1976. Αλλά αντί να διασώσει τις τράπεζες και να πετσοκόψει τους προϋπολογισμούς, όπως απαιτούσε το ΔΝΤ, οι πολιτικοί της Ισλανδίας έκαναν ένα ριζοσπαστικό βήμα: Έθεσαν τη λιτότητα σε ψηφοφορία. Σε δύο δημοψηφίσματα, το 2010 και το 2011, οι Ισλανδοί ψήφισαν, συντριπτικά, να εξοφλήσουν τους ξένους πιστωτές σταδιακά, αντί να τα δώσουν όλα με τη μία, μέσω λιτότητας. Η οικονομία της Ισλανδίας έχει ανακάμψει σε μεγάλο βαθμό, ενώ της Ελλάδας παραπαίει και βρίσκεται στα πρόθυρα της κατάρρευσης. Κανένας δεν έχασε την ασφαλιστική του κάλυψη υγείας ή την πρόσβαση σε φάρμακα, ακόμη και καθώς η τιμή των εισαγόμενων φαρμάκων αυξανόταν. Δεν υπήρχε κάποια σημαντική αύξηση των αυτοκτονιών. Τον περασμένο χρόνο, η πρώτη Παγκόσμια Έκθεση του ΟΗΕ για την Παγκόσμια Ευτυχία, κατέταξε την Ισλανδία ανάμεσα στα πιο ευτυχισμένα έθνη του κόσμου.

Οι σκεπτικιστές θα επισημάνουν διαρθρωτικές διαφορές ανάμεσα στην Ελλάδα και την Ισλανδία. Η προσχώρηση της Ελλάδας στην ευρωζώνη έκανε την υποτίμηση του νομίσματος αδύνατη και είχε λιγότερο πολιτικό χώρο για να απορρίψει τις απαιτήσεις του ΔΝΤ για λιτότητα. Αλλά η αντίθεση υποστηρίζει τη θέση μας ότι μια οικονομική κρίση δεν πρέπει απαραιτήτως να περιλαμβάνει μία κρίση της δημόσιας υγείας.

Κάπου ανάμεσα σε αυτά τα άκρα είναι η Ηνωμένες Πολιτείες. Αρχικώς, το πακέτο κινήτρων στηριζόταν στο δίχτυ ασφαλείας. Αλλά υπάρχουν σημεία που προειδοποιούν – πέρα από τα αυξημένα ποσοστά αυτοκτονιών – ότι υπάρχει επιδείνωση στις εξελίξεις για την υγεία. Οι συνταγές για αντικαταθλιπτικά έχουν εκτοξευθεί. Τα τρία τέταρτα από τον πληθυσμό ενός εκατομμυρίου ανθρώπων (κυρίως νέοι άνδρες χωρίς δουλειά) έχουν στραφεί στην ευκαιριακή και άμετρη κατανάλωση αλκοόλ. Πάνω από 5 εκατομμύρια Αμερικανοί έχουν χάσει την πρόσβασή τους στην υγειονομική περίθαλψη, κατά τη διάρκεια της ύφεσης, επειδή έχασαν τις δουλειές τους (και είτε δεν μπορούν να αντέξουν οικονομικά να παρατείνουν την ασφάλισή τους, βάσει του νόμου και είτε δεν μπορούσαν να αντέξουν οικονομικά να επεκτείνουν ασφαλιστικές τους βάσει του νόμου Cobra είτε έχουν εξαντλήσει την επιλεξιμότητά τους). Οι προληπτικές ιατρικές επισκέψεις μειώθηκαν, καθώς άνθρωποι καθυστέρησαν την ιατρική τους περίθαλψη και κατέληξαν στις κλίνες εκτάκτου ανάγκης (ο νόμος του προέδρου Ομπάμα για την υγεία επεκτείνει την κάλυψη, αλλά μόνο σταδιακά).

Η «κατάσχεση» των 85 δισ. δολαρίων που ξεκίνησε την πρώτη Μαρτίου θα μειώσει τις επιδοτήσεις διατροφής για περίπου 600.000 εγκύους, νεογέννητα και βρέφη μέχρι το τέλος του χρόνου. Οι κρατικοί προϋπολογισμοί κατοικιών θα μειωθεί κατά σχεδόν 2 δισ. δολάρια το τρέχον έτος, ακόμη και ενώ 1,4 εκατομμύρια σπίτια είναι σε κατάσχεση. Ακόμη και ο προϋπολογισμός των Κέντρων Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων, η κύρια άμυνα του έθνους κατά των επιδημιών, όπως μύκητες και το ξέσπασμα επιδημίας μηνιγγίτιδας του περασμένου έτους, κόβεται, κατά τουλάχιστον 18 εκατομμύρια δολάρια.

Για να ελέγξετε την υπόθεσή μας ότι η λιτότητα είναι θανατηφόρα, έχουμε αναλύσει στοιχεία από άλλες περιοχές και εποχές. Μετά από τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης, το 1991, η οικονομία της Ρωσίας κατέρρευσε. Η φτώχεια αυξήθηκε και το προσδόκιμο ζωής μειώθηκε, ιδιαίτερα μεταξύ των νέων, σε ηλικία εργασίας, ανδρών. Αλλά αυτό δεν συνέβη παντού στην πρώην σοβιετική σφαίρα. Η Ρωσία, το Καζακστάν και οι Βαλτικές Χώρες (Εσθονία, Λετονία και Λιθουανία) – η οποίες ενέκριναν τα προγράμματα οικονομικής «θεραπείας σοκ», που συνιστώνται από τους οικονομολόγους όπως ο Jeffrey D. Sachs και ο Lawrence H. Summers – βίωσαν τις χειρότερες αυξήσεις στις αυτοκτονίες, καρδιακές προσβολές και θανάτους που σχετίζονται με το αλκοόλ.

Χώρες όπως η Λευκορωσία, η Πολωνία και η Σλοβενία, υιοθέτησαν μια διαφορετική, σταδιακή προσέγγιση, υποστηριζόμενη από οικονομολόγους όπως τον Joseph E. Stiglitz και τον πρώην ηγέτη της Σοβιετικής Ένωσης, Μιχαήλ Σ. Γκορμπατσόφ. Οι χώρες αυτές ιδιωτικοποίησαν τις κρατικά ελεγχόμενες οικονομίες τους σε στάδια και είδαν πολύ καλύτερα αποτελέσματα για την υγεία από ό,τι στις γειτονικές χώρες που επέλεξαν τις μαζικές ιδιωτικοποιήσεις και τις απολύσεις, οι οποίες προκάλεσαν σοβαρές οικονομικές και κοινωνικές αναταραχές.

Όπως και η πτώση της Σοβιετικής Ένωσης, η ασιατική οικονομική κρίση του 1997 προσφέρει μελέτες περιπτώσεων – σε ισχύ, ένα φυσικό πείραμα – που αξίζει να εξεταστεί. Η Ταϊλάνδη και η Ινδονησία, οι οποίες υπεβλήθησαν σε σκληρά σχέδια λιτότητας που επιβλήθηκαν από το ΔΝΤ, βίωσαν μαζική πείνα και απότομες αυξήσεις των θανάτων από λοιμώδη νόσο, ενώ η Μαλαισία, η οποία αντιστάθηκε στις συμβουλές του ΔΝΤ, διατήρησε την υγεία των πολιτών της. Το 2012, το ΔΝΤ απολογήθηκε επισήμως για το χειρισμό της κρίσης, εκτιμώντας ότι η ζημία από τις συστάσεις του μπορεί να ήταν τρεις φορές μεγαλύτερη από ό,τι είχε αρχικά υποτεθεί.

Η εμπειρία της Αμερικής σχετικά με την Ύφεση είναι επίσης διαφωτιστική. Κατά τη διάρκεια της Ύφεσης, τα ποσοστά θνησιμότητας στις Ηνωμένες Πολιτείες μειώθηκαν κατά περίπου 10 τοις εκατό. Το ποσοστό των αυτοκτονιών στην πραγματικότητα αυξήθηκε μεταξύ του 1929, οπότε και κατέρρευσε η χρηματιστηριακή αγορά και του 1932, όταν ο Franklin D. Roosevelt εξελέγη πρόεδρος.

Όμως, η αύξηση των αυτοκτονιών αντισταθμίστηκε και με το παραπάνω από την «επιδημιολογική μετάβαση» – βελτιώσεις στην υγιεινή που μείωσαν τους θανάτους από μολυσματικές ασθένειες όπως η φυματίωση, η πνευμονία και η γρίπη – και από μια απότομη πτώση των θανατηφόρων τροχαίων ατυχημάτων, καθώς οι Αμερικανοί δεν μπορούσαν να αντέξουν οικονομικά να οδηγούν. Συγκρίνοντας ιστορικά στοιχεία μεταξύ των κρατών, εκτιμούμε ότι κάθε $100 σε New Deal κατά κεφαλήν δαπάνες συσχετίστηκε με: Μείωση των θανάτων από πνευμονία, 18 ανά 100.000 άτομα. Επιπλέον, μείωση των βρεφικών θανάτων της τάξεως των 18 ανά 1.000 γεννήσεις και μια πτώση στις αυτοκτονίες, δηλαδή τεσσάρων ανά 100.000 άτομα.

Η έρευνά μας δείχνει ότι η επένδυση $1 σε προγράμματα δημόσιας υγείας μπορεί να αποφέρει μέχρι και $3 σε οικονομική ανάπτυξη. Οι δημόσιες επενδύσεις για την υγεία όχι μόνο σώζουν ζωές σε ύφεση, αλλά μπορούν και να βοηθήσουν στην επιτάχυνση της οικονομικής ανάκαμψης. Τα ευρήματα αυτά υποδηλώνουν ότι οι τρεις αρχές που θα πρέπει να κατευθύνουν την απόκριση σε οικονομικές κρίσεις.

Κατ ‘αρχάς, μην κάνετε κακό: Αν η λιτότητα δοκιμαζόταν σαν ένα φάρμακο σε μια κλινική δοκιμή, θα είχε σταματήσει εδώ και πολύ καιρό, δεδομένων των θανάσιμων παρενεργειών της. Κάθε έθνος πρέπει να δημιουργήσει ένα ανεξάρτητο, αυτοτελές Γραφείο Ευθύνης Υγείας, στελεχωμένο από επιδημιολόγους και οικονομολόγους, προκειμένου να αξιολογήσει τις επιπτώσεις των δημοσιονομικών και νομισματικών πολιτικών στην υγεία.

Δεύτερον, αντιμετωπίστε την έλλειψη εργασίας ως αυτό που είναι, δηλαδή μια πανδημία. Η ανεργία είναι η κύρια αιτία της κατάθλιψης, του άγχους, του αλκοολισμού και του αυτοκτονικού ιδεασμού. Οι πολιτικοί στη Φινλανδία και τη Σουηδία, βοήθησαν στην πρόληψη της κατάθλιψης και των αυτοκτονιών κατά τη διάρκεια της ύφεσης, επενδύοντας σε «ενεργά προγράμματα εργασίας – αγοράς» που στόχευαν τους πρόσφατα ανέργους και τους βοηθούσαν να βρουν δουλειά γρήγορα, με καθαρά οικονομικά οφέλη.

Τέλος, επεκτείνετε τις επενδύσεις στη δημόσια υγεία, όταν οι καιροί είναι κακοί. Το κλισέ ότι μια ουγγιά της πρόληψης αξίζει μια λίβρα της θεραπείας, συμβαίνει να είναι αληθινό. Είναι πολύ πιο δαπανηρό να ελέγξεις μιας επιδημία, από το να την αποτρέψεις. Η Νέα Υόρκη ξόδεψε 1 δισ. Δολάρια, στα μέσα της δεκαετίας του 1990, για να ελέγχει την εξάπλωση της ανθεκτικής στα φάρμακα φυματίωσης. Το ανθεκτικό στα φάρμακα στέλεχος του ιού προέκυψε από την αποτυχία της πόλης να εξασφαλίσει ότι οι χαμηλού εισοδήματος ασθενείς με φυματίωση ολοκληρώνουν την αγωγή τους με φθηνά γενόσημα φάρμακα.

Κάποιος δεν χρειάζεται να είναι οικονομικός ιδεολόγος – εμείς σίγουρα δεν είμαστε – για να αναγνωρίσει ότι το κόστος της λιτότητας μπορεί να υπολογιστεί σε ανθρώπινες ζωές. Δεν απαλλάσσουμε τις φτωχές πολιτικές αποφάσεις του παρελθόντος και δεν καλούμε σε καθολική άφεση του χρέους. Είναι στο χέρι των υπευθύνων χάραξης πολιτικής στην Αμερική και την Ευρώπη να καταλάβουν τη σωστή μίξη της δημοσιονομικής και της νομισματικής πολιτικής. Αυτό που εμείς βρήκαμε είναι ότι η λιτότητα – σοβαρή, άμεση, οι αδιάκριτες περικοπές στις κοινωνικές και υγειονομικές δαπάνες – δεν είναι μόνο αυτοκαταστροφική, αλλά θανατηφόρα.

*David Stuckler, ανώτερος επικεφαλής ερευνών στην κοινωνιολογία, στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης και ο Sanjay Basu, επίκουρος καθηγητής της ιατρικής και επιδημιολόγος στο Κέντρο Έρευνας Πρόληψης στο Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ, συγγραφείς του «Η οικονομία του σώματος: Γιατί η λιτότητα σκοτώνει»

(πηγή: Αυγή)

Share
Κατηγορίες: ΕΙΔΗΣΟΥΛΕΣ. Προσθήκη στους σελιδοδείκτες.