paidevo.gr | parents

Γράφει η Σταυρούλα Τσατραφίλη, Κλινική Διαιτολόγος – Διατροφολόγος, M.Sc. στην Κλινική Διατροφή

Πολλοί γονείς δεν «προλαβαίνουν» να ετοιμάσουν κάτι από το σπίτι για να πάρουν τα παιδιά τους στο σχολείο. Απ’ την άλλη, πολλά παιδιά αντιδρούν στο σπιτικό κολατσιό, επειδή οι συμμαθητές τους αγοράζουν τρόφιμα από το κυλικείο. Έτσι ολοένα και συχνότερα, οι γονείς δίνουν χρήματα στα παιδιά τους, για να αγοράσουν ό,τι τους αρέσει, παρόλο που τα κυλικεία δεν παρέχουν ιδιαίτερα υγιεινές επιλογές.

Κι όμως. Όλα εξαρτώνται από το πώς θα μάθουν οι γονείς το παιδί τους να τρέφεται σωστά, τόσο μέσα στο σπίτι, όσο και έξω απ’ αυτό. Χρειάζεται απλά οργάνωση, φαντασία και δημιουργικότητα. Τι πρέπει να προσέχει κάθε γονιός όταν οργανώνει το σχολικό γεύμα του παιδιού του;

Α) Θα πρέπει να το οργανώνει με βάση την ηλικία του παιδιού, τις διατροφικές του προτιμήσεις, αν φοράει σιδεράκια ή άλλα ορθοδοντικά εξαρτήματα που το δυσκολεύουν στη μάσηση κ.λπ.

Β) Ένα υγιεινό κολατσιό στο σχολείο πρέπει να παρέχει στο μαθητή πρωτεΐνες για να τον κρατάει σε εγρήγορση, σύνθετους υδατάνθρακες, για αργή αποδέσμευση της γλυκόζης, προκειμένου να διατηρούνται τα επίπεδα της ενέργειας και της συγκέντρωσής του υψηλά, όλη μέρα, ασβέστιο για την ανάπτυξη υγιών οστών και δοντιών, φρούτα και λαχανικά για βιταμίνες και ιχνοστοιχεία.

Γ) Μία καλή συμβουλή είναι να εμπλέξετε το παιδί στην προετοιμασία του φαγητού που θα πάρει μαζί του στο σχολείο. Με αυτόν τον τρόπο θα πειστεί πιο εύκολα να φάει αυτό που «δημιούργησε». Αν υπάρχει φαντασία, καλή επικοινωνία και συνεργασία παιδιού και γονιού, το κολατσιό από το σπίτι, μπορεί να γίνει μια πολύ ευχάριστη υπόθεση.

Mας ρωτάτε… σας απαντάμε

Τι υγιεινό μπορεί να φάει ένας μαθητής στο σχολείο;

* Από το σπίτι: σάντουιτς ή τοστ με ψωμί ολικής αλέσεως ή ρολάκια με λιβανέζικες ή αραβικές πίτες ή τορτίγιας ή σπιτική κρέπα. Αποτελούν μία πολύ καλή, χορταστική και υγιεινή λύση, που ανάλογα με το γέμισμά τους μπορείτε να δημιουργήσετε ποικιλία γευστικών συνδυασμών.

* Από τον φούρνο: κουλούρι σουσαμένιο, κατά προτίμηση ολικής αλέσεως ή/και πολύσπορο, σταφιδόψωμο, παξιμαδάκια ολικής αλέσεως, κουλουράκια λαδιού ή νηστίσιμα, κριτσίνια.

* Φρούτα που ξεφλουδίζονται εύκολα (μπανάνα, πορτοκάλι, μανταρίνι) ή αποξηραμένα φρούτα (δαμάσκηνο, σύκο, βερίκοκο, χουρμάς, σταφίδες) ή χυμούς φρούτων.

* Σπιτικά κέικ ή πίτες ή τάρτες ή πίτσα.

* Γάλα ή γιαούρτι άπαχο σκέτο ή με φρούτα ή/και δημητριακά. Μια πολύ εύκολη, πρακτική, λύση, πλούσια σε ασβέστιο, πρωτεΐνες και βιταμίνες.

* Δημητριακά πρωινού ή μπάρες ολικής αλέσεως, χωρίς πολλή ζάχαρη και σοκολάτα, ή μη αλατισμένους ξηρούς καρπούς.

–

Γράφει η Ιωάννα Κατσαρόλη, Κλινική Διαιτολόγος – Διατροφολόγος, MSc

Το σώμα μας αποτελείται κατά 70% περίπου από νερό. Το νερό μας διατηρεί στη ζωή, καθώς συμμετέχει σε όλες τις φυσιολογικές λειτουργίες του οργανισμού μας, όπως η πέψη και η απορρόφηση, βοηθά στη μεταφορά των θρεπτικών συστατικών και των μεταβολιτών τους, ενώ δρα καθοριστικά στη ρύθμιση της θερμοκρασίας του σώματος.

Υπάρχει η εμπειρική σύσταση για 8 έως 12 ποτήρια νερού/ημέρα, χωρίς ωστόσο αυτή να έχει κάποια επιστημονική ή λογική βάση. Σύμφωνα με τις Διατροφικές Συστάσεις Αναφοράς (Dietary Reference Intake, 2004), οι γυναίκες κατά μέσο όρο χρειάζονται έως και 2,7 λίτρα υγρών ημερησίως, ενώ οι άντρες έως και 3,7 λίτρα. Κατά τη διάρκεια των καλοκαιρινών μηνών, θα πρέπει να στοχεύουμε στο μέγιστο της σύστασης, προκειμένου να καλύπτουμε επαρκώς τις καθημερινές μας ανάγκες σε υγρά, ιδιαίτερα εάν είμαστε σωματικά δραστήριοι.

Οι περισσότεροι άνθρωποι μπορούν να καλύψουν τις ημερήσιες ανάγκες τους σε υγρά ακολουθώντας το αίσθημα της δίψας, χωρίς ωστόσο η δίψα να αποτελεί πάντα τον πιο αξιόπιστο δείκτη, ιδίως στα βρέφη, τα μικρά παιδιά, τους υπερήλικες και τους αθλητές.

Βρύσης ή εμφιαλωμένο;

Το εμφιαλωμένο νερό είναι καλής ποιότητας πόσιμο νερό, αρκεί να τηρηθούν οι διαδικασίες εμφιάλωσης και συντήρησής του. Αυτό σημαίνει ότι δεν αποκλείονται επιμολύνσεις, λόγω κακής αποθήκευσης. Το εμφιαλωμένο νερό πρέπει να αντιμετωπίζεται σε όλα τα στάδια επεξεργασίας, εμφιάλωσης και συντήρησής του ως τρόφιμο και μάλιστα ιδιαίτερα ευπαθές.

Ο Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας (FAO) του ΟΗΕ, σε παλιότερη έκθεσή του σημείωνε: «Η ιδέα πως αυτά τα νερά έχουν σχεδόν μαγικές ιδιότητες είναι λανθασμένη». Στην περίπτωση που η κατανάλωση νερού βρύσης δεν ενέχει κινδύνους δεν συντρέχει λόγος αντικατάστασής του από εμφιαλωμένο νερό.

Mας ρωτάτε… σας απαντάμε

Είναι σωστές οι μερίδες που τρώμε;

Όχι. Από το 1970, έως σήμερα, το μέγεθος της μερίδας έχει διπλασιαστεί και σε ορισμένες περιπτώσεις έχει πενταπλασιαστεί. Ως αποτέλεσμα της μεγαλύτερης μερίδας, σήμερα οι Αμερικάνοι προσλαμβάνουν περίπου 10% περισσότερη ενέργεια συγκριτικά με το 1970, η οποία και ισοδυναμεί με 200 θερμίδες επιπλέον την ημέρα ή διαφορετικά, με 10 κιλά το χρόνο.

Η αύξηση της μερίδας, αύξησε και το μέγεθος των σκευών σερβιρίσματος. Στις αρχές της δεκαετίας του ’90, το πιάτο σερβιρίσματος αυξήθηκε από 25 περίπου εκατοστά σε 30 εκατοστά! Σύνηθες λάθος, είναι η ταύτιση της «σωστής» μερίδας με αυτήν του εστιατορίου. Ωστόσο, η μερίδα εστιατορίου δεν αποτελεί πλέον μέτρο σύγκρισης, καθώς, σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη, οι μερίδες στα εστιατόρια είναι 2-4 φορές μεγαλύτερες από τις συνιστώμενες.

Μόνο ένας στους επτά μαθητές της Ε΄ τάξης δημοτικού, σε σχολεία της Δυτικής Θεσσαλίας, ακολουθούν το μεσογειακό τρόπο διατροφής και, μάλιστα, τα παιδιά δεν τρώνε ό,τι δεν αρέσει στους γονείς.

Πρόσφατη έρευνα του Τμήματος Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού του Πανεπιστήμιου Θεσσαλίας αξιολόγησε τις διατροφικές συνήθειες 400 μαθητών Ε’ δημοτικού και εξέτασε, εάν οι συνήθειες αυτές συμφωνούν με το μεσογειακό πρότυπο διατροφής.

Τα αποτελέσματα της έρευνας έρχονται να επιβεβαιώσουν την αύξηση των ποσοστών της παιδικής παχυσαρκίας (τα αποτελέσματα των διατροφικών συνηθειών των παιδιών που συμμετείχαν στην έρευνα ήταν ότι απ’ αυτά το 31% ήταν υπέρβαρα και το 13% παχύσαρκα), και να ενισχύσουν τη θέση των επιστημόνων ότι πρέπει να γίνει, άμεσα, κάτι αποτελεσματικό ώστε να αντιστραφεί αυτή η κατάσταση.

Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της έρευνας, μόνο το 15,3% των παιδιών διατρέφονται σύμφωνα με το πρότυπο της μεσογειακής διατροφής, η οποία θεωρείται εξαιρετικά σημαντική για την υγεία μας. Επίσης, είναι σημαντικό να τονιστεί ότι το 12,5% των μαθητών που αξιολογήθηκαν δεν καταναλώνουν ποτέ ψάρια και όσπρια και το 27,3% λαδερά φαγητά.

Σχολιάζοντας τα αποτελέσματα της έρευνας, ο Βασίλης Γεροδήμος, επίκουρος καθηγητής στο Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και υπεύθυνος για την έρευνα δηλώνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ότι σ’ αυτές τις ηλικίες η διατροφή των παιδιών εξαρτάται και καθοδηγείται κυρίως από το σπίτι και τους γονείς.

Πολλά από τα παιδιά της έρευνας δήλωσαν ότι δεν τρώνε κάποιες τροφές (π.χ. ψάρι), διότι τις απεχθάνονται οι γονείς τους και έτσι δεν υπάρχουν στο σπίτι.

Όπως εξηγεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, η διατροφολόγος-διαιτολόγος, Αναστασία Μελισσοπούλου, η οποία συμμετέχει στην ερευνητική ομάδα, για να διατρέφονται μεσογειακά και άρα υγιεινά τα παιδιά θα πρέπει να καταναλώνουν καθημερινά φρούτα, λαχανικά και δημητριακά ολικής αλέσεως και τουλάχιστον δύο φορές την εβδομάδα ψάρια, όσπρια και λαδερά. Επίσης, θα πρέπει να γίνεται έλεγχος των τροφών που προσλαμβάνονται από τα παιδιά στα ενδιάμεσα γεύματα (όχι πολλά γλυκά, ανθρακούχα αναψυκτικά κ.ά.).

Δυσάρεστα τα νεότερα στοιχεία, αυξάνονται τα παιδιά με υπέρταση στην Ελλάδα

Η μέση αρτηριακή πίεση στο γενικό πληθυσμό των παιδιών και των εφήβων έχει αυξηθεί τα τελευταία χρόνια και κατά συνέπεια και η συχνότητα της υπέρτασης. Στην αύξηση αυτή συμβάλλουν τα ολοένα αυξανόμενα περιστατικά παιδικής παχυσαρκίας.

Αυτά τόνισε ο κ. Γεώργιος Σ. Στεργίου, Αναπλ. Καθηγητής Παθολογίας-Υπέρτασης από το Κέντρο Υπέρτασης της Γ’ Παθολογικής Κλινικής του Πανεπιστημίου Αθηνών στο Νοσοκομείο Σωτηρία, μιλώντας στο 13ο Πανελλήνιο Συνέδριο Λιπιδιολογίας, Αθηροσκλήρωσης και Αγγειακής Νόσου, το οποίο πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα.

Σε παιδιά κάτω των 12 ετών συχνότερα αίτια υπέρτασης είναι η νεφρική βλάβη και η στένωση της νεφρικής αρτηρίας, ενώ μετά τα 12 έτη η ιδιοπαθής υπέρταση (η γνωστή «πίεση» των ενηλίκων) είναι η συχνότερη αιτία.  Η ιδιοπαθής υπέρταση στα παιδιά και τους εφήβους είναι κυρίως μεμονωμένη συστολική ή συστολική και διαστολική και πολύ σπάνια μόνο διαστολική.

Σύμφωνα με τους επιστήμονες η υπέρταση στα παιδιά δεν είναι αθώα και συχνά προκαλεί πρώιμη βλάβη οργάνων-στόχων (υπερτροφία της καρδιάς, κλπ) χωρίς να υπάρχουν συμπτώματα. Αρχικά χρειάζεται σχολαστική αξιολόγηση για την αποκάλυψη της πιθανής αιτίας της υπέρτασης.

«Αν η πίεση είναι λίγο πάνω από το διαγνωστικό όριο συνήθως χρειάζονται μόνο λίγες και απλές εξετάσεις, ιδίως αν υπάρχει ισχυρό οικογενειακό ιστορικό υπέρτασης (π.χ. δύο γονείς υπερτασικοί) και αυξημένο σωματικό βάρος. Σε όλες τις περιπτώσεις σταθερής αύξησης της πίεσης πάνω από την 99η εκατοστιαία θέση (υπολογίζεται για κάθε παιδί με βάση το φύλο, την ηλικία και το ύψος), χρειάζεται διερεύνηση για δευτεροπαθή αίτια υπέρτασης».

Τρόπος Μέτρησης της Παιδικής Αρτηριακής Πίεσης

Για τη μέτρηση της αρτηριακής πίεσης στο ιατρείο προτείνεται η χρήση συμβατικού υδραργυρικού πιεσομέτρου με περιχειρίδα κατάλληλων διαστάσεων για τον βραχίονα κάθε παιδιού. Η χρησιμοποίηση περιχειρίδας μικρότερων διαστάσεων υπερεκτιμά την αρτηριακή πίεση και μεγαλύτερων την υποτιμά, μπορεί μέχρι και 30 mmHg. Για την παρακολούθηση στο σπίτι και την 24ωρη καταγραφή της πίεσης προτείνονται ηλεκτρονικά πιεσόμετρα βραχίονα τα οποία πρέπει να είναι αποδεδειγμένα αξιόπιστα ειδικά στα παιδιά.

Για την σωστή αξιολόγηση της αρτηριακής πίεσης και τη διάγνωση της υπέρτασης χρειάζονται επανειλημμένες επισκέψεις (τουλάχιστον 2-3) με 2-3 μετρήσεις της πίεσης ανά επίσκεψη. Τα όρια για τη διάγνωση της υπέρτασης στα παιδιά και τους εφήβους βασίζονται σε πίνακες εκατοστιαίων θέσεων της αρτηριακής πίεσης, ανάλογα με το φύλο, την ηλικία και το ύψος, οι οποίες προέκυψαν από ανάλυση πολλών μελετών.

Σύμφωνα με τις πρόσφατες οδηγίες της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Υπέρτασης:

•    Φυσιολογική: αρτηριακή πίεση <90η εκατοστιαία θέση.

•    Υψηλή-φυσιολογική: μεταξύ 90-95ης εκατοστιαίας θέσης (στους εφήβους και ≥120/80 mmHg ακόμα και αν είναι <90η θέση).

•    Υπέρταση: >95η εκατοστιαία θέση (μεταξύ 95-99ης εκατοστιαίας θέσης +5 mmHg θεωρείται υπέρταση σταδίου 1 και υψηλότερες τιμές σταδίου 2).

Όπως και στους ενήλικες, τα φαινόμενα της υπέρτασης λευκής μπλούζας (αυξημένη πίεση στο ιατρείο και χαμηλή στο σπίτι) και της συγκαλυμμένης υπέρτασης (πίεση αυξημένη στο σπίτι, αλλά χαμηλή στο ιατρείο) δεν είναι σπάνια και στα παιδιά. Επομένως, οι τεχνικές μέτρησης της πίεσης εκτός ιατρείου (24ωρη καταγραφή ή στο σπίτι) είναι συχνά απαραίτητες.  Στα παιδιά η υπέρταση της λευκής μπλούζας είναι εξίσου συχνή με τη σταθερή υπέρταση, ενώ η συγκαλυμμένη υπέρταση φαίνεται να είναι συχνότερη.

Σε μελέτη στο Αρσάκειο Σχολείο Ψυχικού σε 778 παιδιά 6-18 ετών η συχνότητα της ιδιοπαθούς υπέρτασης ήταν 1,8%, της υπέρτασης λευκής μπλούζας 2,1% και της συγκαλυμμένης υπέρτασης 4,2% (Stergiou GS, et al. Amer J Hypertens 2009). Πίνακες για την αξιολόγηση της 24ωρης καταγραφής της πίεσης στα παιδιά (εκατοστιαίες θέσεις) έχουν συνταχθεί με βάσει τα αποτελέσματα Γερμανικής μελέτης (Soergel M, et al. J Pediatr 1997) ενώ για τις μετρήσεις στο σπίτι πίνακες με εκατοστιαίες θέσεις έχουν συνταχθεί με βάσει τα αποτελέσματα της μελέτης του Αρσακείου Σχολείου (Stergiou GS, et al. J Hypertens 2007).

Στόχος η Μείωση της Αρτηριακής Πίεσης των Παιδιών

Στόχος της παρέμβασης είναι η μείωση της αρτηριακής πίεσης κάτω από την 95η εκατοστιαία θέση. Αν υπάρχει βλάβη οργάνων-στόχων (υπερτροφία αριστερής κοιλίας, νεφρική βλάβη, κλπ) ο συνιστώμενος στόχος-πίεση είναι <90η θέση και αν υπάρχει λευκωματουρία πολύ χαμηλότερα (<50η θέση)

Φαρμακευτική θεραπεία συνιστάται όταν αποτύχει η προσπάθεια μείωσης της πίεσης με την εφαρμογή μη φαρμακευτικών μέσων για μερικούς μήνες (ανάλογα με τα επίπεδα της πίεσης και την παρουσία βλάβης οργάνων-στόχων). Στα παιδιά και τους εφήβους αντιυπερτασικά φάρμακα πρώτης γραμμής θεωρούνται τα θειαζιδικά διουρητικά, οι β-αποκλειστές, οι ανταγωνιστές ασβεστίου, οι αναστολείς του μετατρεπτικού ενζύμου και αποκλειστές των υποδοχέων της αγγειοτασίνης.

Από κάθε κατηγορία προτιμώνται τα πιο μελετημένα μόρια σε αυτή την ηλικιακή ομάδα. Στα παιδιά και τους εφήβους τα αντιυπερτασικά φάρμακα συχνά είναι αποτελεσματικά σε δόσεις μικρότερες από αυτές που χρησιμοποιούνται στους ενήλικες. Τα τελευταία χρόνια γίνεται μεγάλη προσπάθεια για την καλύτερη μελέτη όλων των αντιυπερτασικών φαρμάκων στα παιδιά.

Μελέτες από τον χώρο της οφθαλμολογίας αναφέρουν ότι, παρόλο που τα αγόρια ασχολούνται περισσότερο με ηλεκτρονικά παιχνίδια και video games, διατηρούν σε καλύτερη κατάσταση την όρασή τους από τα κορίτσια. Αυτό συμβαίνει γιατί τα αγόρια είναι πιο κινητικά, τρέχουν περισσότερο και αθλούνται συχνότερα. Η κίνηση βοηθάει την καλύτερη κυκλοφορία του αίματος και το εμπλουτισμένο με οξυγόνο αίμα βοηθά την καλύτερη  τροφοδοσία του ματιού. Γι’ αυτό η όραση στα αγόρια είναι συγκριτικά καλύτερη.

Από την άλλη τα κορίτσια είναι πιο επιμελή, διαβάζουν περισσότερο και ασχολούνται με διάφορες χειροτεχνίες. Έτσι η μυωπία εμφανίζεται 5-7 % συχνότερα από ότι σε αγόρια της ίδιας ηλικίας.

Για την προστασία της όρασης των μαθητών και ιδιαίτερα των μικρών τάξεων συνιστάται η προσοχή των γονέων στα παρακάτω:

Προσπαθείστε να περιορίσετε τον χρόνο που απασχολείται το παιδί στον υπολογιστή ή την τηλεόραση σε όχι περισσότερο από 30΄ημερησίως.

Εάν αυτό δεν είναι κατορθωτό, δοκιμάστε να συνηθίσει το παιδί  σας μετά από κάθε μισή ώρα οπτικής επιβάρυνσης (είτε αυτό είναι διάβασμα είτε παρακολούθηση τηλεόρασης) δύο-τριών λεπτών διαλείμματα και λίγη γυμναστική για τα μάτια (μετακινώντας το βλέμμα του από το ένα πολύ  κοντινό σημείο μακριά, απέναντι πάνω ή κάτω).

Φροντίστε το παιδί να κάθεται σε ίσια, σχεδόν ορθογώνια στάση. Η απόσταση μεταξύ του τραπεζιού και του σιαγώνα του να είναι περί τα 33 εκατοστά. Αυτό υπολογίζεται πολύ απλά τοποθετώντας τον αγκώνα του χεριού του στο τραπέζι και στηρίζοντας το σαγόνι του με την παλάμη. Αυτή είναι η ζητούμενη απόσταση, δηλαδή περίπου 30-33 εκατοστά.

Το παιδί βοηθάει την όρασή του όσο πιο πολύ κινείται, ή ακόμα καλύτερα, όταν αθλείται. Σπορ που βοηθούν την όραση είναι η κολύμβηση, το τένις, το πιγκ-πογκ κλπ. Τα παιχνίδια με την κινούμενη μπάλα γυμνάζουν και δυναμώνουν την εστίαση  του εσωοφθαλμικού μυ, κι αυτό γιατί απαιτούν το βλέμμα να στρέφεται εναλασσόμενο τόσο κοντά όσο και μακριά.

Μην ξεχνάτε τέλος και την μεγάλη σημασία της σωστής διατροφή του παιδιού με πολλές απαραίτητες  βιταμίνες, όπως π.χ. του καρότου. Το ασβέστιο είναι ωφέλιμο όχι μόνο για τα οστά, αλλά και για την συνδετική ύλη η οποία διαμορφώνει τον βολβό του ματιού. Κατά την ανάπτυξη του βολβού αυτή η ύλη σταδιακά υπόκειται σε φθορές. Το ασβέστιο βοηθάει στη διατήρηση της ελαστικότητας και της αντοχής της ύλης του ματιού. Τέλος, προσπαθείστε το παιδί να περιορίσει τα γλυκά. Σύμφωνα με μια επιστημονική θεωρία η υπερβολική ινσουλίνη στο αίμα, μπορεί να υπονομεύσει την ανάπτυξη του βολβού του ματιού, γεγονός που οδηγεί στην αύξηση της μυωπίας.