paidevo.gr | parents

του Νικόλα Γεωργιακώδη

Η παιδική παχυσαρκία αποτελεί ένα μείζον πρόβλημα για τις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, συμπεριλαμβανομένης και της Ελλάδας. Τι φταίει για αυτό; Η υπέρμετρη κατανάλωση fast food, η απουσία «σπιτικού» φαγητού, η καθιστική ζωή, η κληρονομικότητα, αλλά και μία σειρά από ψυχολογικά προβλήματα. Τα καλά νέα, είναι πως τα τελευταία χρόνια τα μηνύματα για την παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα είναι αισιόδοξα, καθώς μετά από πολλά χρόνια καταγραφής υψηλών ποσοστών, διαφαίνονται οι πρώτες τάσεις μείωσης αυτών.

Σύμφωνα με έρευνα του Χαροκοπείου Πανεπιστημίου, στο πλαίσιο του προγράμματος «Αξιολόγηση Σωματικής Διάπλασης, Διατροφικών Συνηθειών και Σωματικής Δραστηριότητας», το 23,9% των παιδιών στην Ελλάδα είναι υπέρβαρα και το 9,5% παχύσαρκα, δηλαδή τρεις στους δέκα μαθητές είναι υπέρβαροι ή και παχύσαρκοι. Τα ποσοστά είναι μειωμένα συγκριτικά με άλλες χρονιές, όμως εξακολουθούν να προκαλούν ανησυχία στους ειδικούς, οι οποίοι επιμένουν ότι για να καταπολεμηθεί η παιδική παχυσαρκία δεν χρειάζεται να γίνουν όλα τα παιδιά λεπτά, αλλά να «εκπαιδευτούν» οι οικογένειες στους κανόνες της σωστής διατροφής και σωματικής άσκησης. Όσον αφορά το δεύτερο σκέλος, οι γονείς θα πρέπει να τα φέρουν από μικρή ηλικία σε επαφή με τον αθλητισμό, έτσι ώστε η άσκηση να γίνει τρόπος ζωής με όλα τα ευεργετικά αποτελέσματα που αυτό συνεπάγεται.

Ποια τα οφέλη;

Τα πλεονεκτήματα της άσκησης στην παιδική ηλικία είναι τόσο σωματικά, όσο και ψυχολογικά. «Το παιδί μαθαίνει να διοχετεύει δημιουργικά την ενέργειά του, κοινωνικοποιείται περισσότερο και συνηθίζει σε έναν πιο υγιεινό τρόπο ζωής, τον οποίον “κρατά” ως ενήλικας», λέει ο Πάνος Μπαλατσινός, Personal Trainer και προσθέτει: «Γίνεται περισσότερο ομαδικό στην καθημερινότητά του, εφ’ όσον επιλέξει κάποιο ομαδικό άθλημα, και αναπτύσσει χαρακτηριστικά τα οποία θα το βοηθήσουν στην μετέπειτα ζωή του, όπως είναι ο δυναμικός χαρακτήρας, η αυτοπεποίθηση και η αντιμετώπιση των παιδικών του φόβων. Τέλος, ας μην ξεχνάμε πως η ενασχόληση με κάποιο άθλημα σε μικρή ηλικία μπορεί να “καλλιεργήσει” ένα κρυφό ταλέντο του παιδιού και να προκύψει ένας επαγγελματίας αθλητής».

Στον τομέα της σωματικής και φυσικής κατάστασης, τα οφέλη είναι λίγο πολύ γνωστά: αποφυγή της παιδικής παχυσαρκίας και όλων των επικίνδυνων επακόλουθών της (χοληστερόλη, υψηλή πίεση αίματος), στητό και υγιές σώμα και ενίσχυση του καρδιοαναπνευστικού συστήματος. «Με την άσκηση από μικρή ηλικία το παιδί αποκτά αρμονική σωματοδομή, ενώ μέγιστα είναι τα οφέλη της σωστής γυμναστικής και στο καρδιοαναπνευστικό του σύστημα.

Πολλά παιδιά πάσχουν από άσθμα σε μικρή ηλικία είτε λόγω κληρονομικότητας είτε λόγω περιβαλλοντικών συνθηκών και επομένως είναι επιτακτική η ανάγκη να ασκούνται συστηματικά», λέει ο κ. Μπαλατσινός και εστιάζει σε ακόμα ένα σημαντικό ζήτημα, την ασφάλεια που νιώθουν οι γονείς, έχοντας αφήσει τα παιδιά τους σε καλά και έμπειρα χέρια: «Δεν τα έχουν αφήσει στην παιδική χαρά, τα έχουν εναποθέσει στα χέρια ενός επαγγελματία προπονητή, ο οποίος ελέγχει την προπόνησή του ώστε να αποφευχθούν τυχόν ατυχήματα ή τραυματισμοί».

Κάθε άθλημα στον καιρό του;

Σε ποια ηλικία μπορεί ένα παιδί να ξεκινήσει να αθλείται; Η απάντηση είναι από τα πρώτα του χρόνια. Τα τμήματα baby swimming όπου οι γονείς φέρνουν σε επαφή τα παιδιά τους με το νερό είναι μια… πρώιμη και αποτελεσματική μορφή άσκησης, κατά την οποία ένα βρέφος κάνει απλή κινητοποίηση των αρθρώσεών του και εξοικειώνεται με την κίνηση. Στην προσχολική ηλικία η άσκηση μπορεί να γίνει μέσω του παιχνιδιού, ενώ στην ηλικία των έξι ή επτά χρονών, το παιδί μπορεί να ασκηθεί μέσω αθλημάτων (στίβος, ποδόσφαιρο, μπάσκετ, κολύμβηση, βόλεϊ) ή ακόμα και πολεμικών τεχνών, όπως καράτε ή τάε κβον ντο.

Όσον αφορά τις πολεμικές τέχνες, έρευνες έχουν δείξει ότι παιδιά τα οποία ξεκίνησαν από μικρή ηλικία κάποια πολεμική τέχνη όχι μόνο έμαθαν να περιορίζουν την επιθετικότητα και την υπερκινητικότητά τους, αλλά έμαθαν να χρησιμοποιούν τις τέχνες αυτές μόνο για άμυνα. Στον τομέα των αθλημάτων, ο κ. Μπαλατσινός λέει: «Ιδανική επιλογή για παιδιά είναι τα ομαδικά αθλήματα και γενικότερα αθλητικές δραστηριότητες που έχουν κοινωνικό χαρακτήρα και το παιδί συνευρίσκεται με συνομήλικούς του, να κάνουν παρέα, να νιώθει μέλος μιας ομάδας».

Συχνότητα και είδος άσκησης

«Ιδανική συχνότητα άσκησης κατά την παιδική ηλικία είναι περίπου μία ώρα για τρεις φορές την εβδομάδα. Οι ώρες αυτές αρκούν για διοχετεύσει την ενέργειά του ένα παιδί. Όσον αφορά το είδος της άσκησης, αυτή θα πρέπει να είναι μεικτή: αερόβια και ενδυνάμωση», αναφέρει σχετικά ο κ. Μπαλατσινός. Αερόβιες ασκήσεις μπορεί να είναι το ποδήλατο, το τρέξιμο, το κολύμπι, ακόμα και οι πολεμικές τέχνες. Ασκήσεις ενδυνάμωσης, σε αυτή την ηλικία μπορεί να είναι οποιαδήποτε άσκηση εμπλέκει το βάρος του σώματος ή ακόμα και κάποιο ομαδικό άθλημα. Στην παιδική ηλικία πάντως, οι όροι «αερόβια» και «ενδυνάμωση» συνήθως εμπλέκονται σε κάθε μορφή (παιδικής) άσκησης. Το σημαντικότερο είναι να υπάρχει ποικιλία στην άσκηση και να είναι παιγνιώδης η μορφή της, ώστε το παιδί να μην βαριέται.

Όσον αφορά την «εξειδίκευση» σε ασκήσεις με αντιστάσεις όπως είναι τα ελεύθερα βάρη ή τα μηχανήματα, αυτή μπορεί να γίνει σύμφωνα με τον κ. Μπαλατσινό μετά την ηλικία των δώδεκα, αφού μέχρι τότε το παιδί δεν έχει αποκτήσει μυϊκό συντονισμό και δεν μπορεί να ελέγξει τόσο αυστηρά τις κινήσεις του με αποτέλεσμα να υπάρχει η πιθανότητα τραυματισμού. Σε κάθε περίπτωση, τα βάρη δεν «κονταίνουν», ούτε «μικραίνουν» τον σκελετό του, αρκεί φυσικά η άσκηση να γίνεται υπό την επίβλεψη κάποιου ειδικού και με την σωστή τεχνική. Οι πολυαρθρικές ασκήσεις, δηλαδή όσες περιλαμβάνουν παραπάνω από μια μυϊκή ομάδα, όχι μόνο δεν… κονταίνουν, αλλά σύμφωνα με τον κ. Μπαλατσινό βοηθούν στην σωστή ανάπτυξη των οστών και βελτιώνουν την οστική πυκνότητα: «Έχουμε παρατηρήσει σε άλτες, για παράδειγμα, ότι από τα πολλά άλματα και τις ασκήσεις ενδυνάμωσης από μικρή ηλικία, τα οστά της επιγονατίδας τους είναι πολύ πιο σκληρά και δυνατά», αναφέρει χαρακτηριστικά.

Παράδειγμα προς μίμηση

Αφήσαμε τελευταίο το πιο σημαντικό από όλα. Αν εσείς οι ίδιοι δεν ενσωματώσετε την άσκηση στην καθημερινή σας ζωή, αν εσείς οι ίδιοι δεν αποτελέσετε αθλητικό και διατροφικό πρότυπο για το παιδί σας, τότε δεν θα πρέπει να έχετε απαίτηση από αυτό να αγαπήσει την γυμναστική, πόσο μάλλον να υιοθετήσει έναν υγιεινό τρόπο ζωής.

(πηγή: in2life.gr)

της Γεωργίας Πανταζή, ψυχολόγου

Τα παιδιά γενικά δεν αναπτύσσουν αγχώδεις διαταραχές από μόνα τους. Βεβαίως, τα γονίδια και η βιολογία έχουν κάποια επιρροή, αλλά αυτοί οι παράγοντες μόνο προδιαθέτουν τα παιδιά, σε μεγάλο βαθμό, προς την κατεύθυνση της απόκτησης προβλημάτων άγχους. Τα λάθος μηνύματα μπορούν να ωθήσουν τόσο τα παιδιά που είναι ήδη εκτεθειμένα στο άγχος όσο και τα, κατά τα άλλα φυσιολογικά παιδιά, προς την κατεύθυνση του άγχους για το υπόλοιπο της ζωής τους.

Εάν είστε γονέας ή κάποιος που νοιάζεται για τα παιδιά, ίσως θέλετε να ξέρετε τι είδους μηνύματα μπορεί να ενσταλάζουν ανασφάλεια. Θα ξεκινήσω αποκαλύπτοντας τρία κοινά λάθη που κάνουν οι γονείς, τρία είδη μηνυμάτων που, με άλλα λόγια, «δεν» θέλετε να τους δώσετε:

1. Άρνηση ή Ακύρωση των συναισθημάτων των παιδιών σας . Αν τα παιδιά σας φαίνονται ανήσυχα, φοβισμένα, αναστατωμένα, ή συγχυσμένα, μερικές φορές είναι δελεαστικό να τους πείτε ότι «δεν υπάρχει κανένας λόγος για να αισθάνεσαι έτσι» ή ακόμη ότι «δεν πρέπει» να αισθάνονται αυτό που προφανώς νιώθουν. Οι γονείς δίνουν αυτά τα μηνύματα, επειδή δεν θέλουν τα παιδιά τους να αισθανθούν δυσφορία. Έτσι, πιστεύουν ότι τα παιδιά τους θα καταλάβουν, ότι εάν τα συναισθήματά δυσφορίας τους δεν έχουν καμία πραγματική και λογική βάση, θα σταματήσουν και να σκέφτονται αρνητικά και να αισθάνονται άσχημα. Μέγα λάθος. Τα παιδιά έχουν ανάγκη να ακούσουν ότι είναι φυσιολογικό να έχουν λίγο φόβο ή αγωνία μερικές φορές. Μην αρνηθείτε τα συναισθήματα των παιδιών σας. Είναι καλύτερα να μην τους πείτε πράγματα όπως «Δεν πρέπει να αισθάνεσαι έτσι», «μεγάλα κορίτσια δεν φωνάζουν,» ή «Δεν είσαι πραγματικά φοβισμένος.» Επικυρώστε τα συναισθήματα των παιδιών σας. Όταν τα παιδιά σας δείχνουν αγχωμένα, σκεφτείτε να πείτε κάτι όπως «βλέπω είσαι λίγο φοβισμένος τώρα», ή «Ανησυχείς για κάτι; Γιατί αν είναι έτσι, αυτό είναι εντάξει, είναι φυσιολογικό. Ας μιλήσουμε γι ‘αυτό.»

2. Παροχή συνεχών επιβεβαιώσεων. Τα μηνύματα του στυλ «όλα θα πάνε καλά» ακούγονται τόσο πολύ συχνά σαν τελικά να πρέπει να το πείτε στα παιδιά, και αν δεν το λέτε πολύ συχνά, θα υπάρξει πιθανώς κάποιο πρόβλημα. Παρόλα αυτά, αν καθησυχάζετε συχνά τα παιδιά σας, θα καταλήξετε να τους δώσετε το μήνυμα ότι πρέπει να στρέφονται σε σας (ως ενήλικας ή γονείς) για να τους βοηθήσετε να δουν ότι τα πράγματα θα πάνε καλά. Έτσι αποτυγχάνουν να μάθουν ότι μπορούν να αντιμετωπίσουν το φόβο από μόνα τους. Μην καθησυχάζετε τα παιδιά σας χωρίς να χρειάζεται. Δε θέλουμε να διδάξουμε τα παιδιά να υπολογίζουν συνέχεια σε μας για να νιώσουν καλά άλλα στις δικές τους προσπάθειες.

3. Υπερπροστασία. Κανείς δεν θέλει ποτέ να δει ένα παιδί να πληγώνεται από ζημιογόνες καταστάσεις. Παρόλα αυτά, το να μεγαλώνεις, να αναπτύσσεσαι και να μαθαίνεις απαιτεί από τα παιδιά να αντιμετωπίσουν προκλήσεις και ακόμη να πάρουν μερικά μικρά ρίσκα στη πορεία. Οι γονείς που συνεχώς προσπαθούν να κάνουν όλα τα ρίσκα και τους κινδύνους που αντιμετωπίζουν τα παιδιά τους σαφή, αυτοί είναι που διδάσκουν τα παιδιά τους ότι ο κόσμος είναι ένα τρομακτικό μέρος και ότι πάντα χρειάζονται τους γονείς τους για να τους καθοδηγήσουν. Αυτό το μήνυμα δεν προωθεί την ανεξαρτησία και την ωριμότητα που θα χρειαστούν ως έφηβοι και ως νεαροί ενήλικες. Μην είστε υπερπροστατευτικοί. Φυσικά δεν θέλετε να δείτε τα παιδιά σας να αισθάνονται ανήσυχα, αλλά πραγματικά θα πρέπει να μάθουν πώς να αντιμετωπίζουν τους περισσότερους φόβους τους μόνοι τους. Επιτρέψτε τους να βιώσουν μέτρια ποσότητα ανησυχίας και άγχους. Αν προσπαθήσετε να τα προστατεύσετε από όποιο αίσθημα απογοήτευσης ή άγχους νιώθουν, είναι πιθανό να κάνετε περισσότερο κακό παρά καλό.

Οπότε, τι πρέπει να κάνει ένας γονέας;
Ένας από τους καλύτερους τρόπους για να αποτρέψετε τα παιδιά να αναπτύξουν αγχώδεις διαταραχές είναι το μοντέλο της αντιμετώπισης. Οι γονείς πρέπει να εκφράζονται όταν αισθάνονται ανήσυχοι και πρέπει να λένε στα παιδιά τους πώς σχεδιάζουν να το αντιμετωπίσουν. Δεν αναφερόμαστε βεβαίως για σημαντικά προβλήματα που επιζητούν σημαντικές αποφάσεις, αλλά για πράγματα που μπορεί να το βοηθήσουν στην προσωπική του ωρίμανση. Για παράδειγμα, μπορείτε να πείτε, «Μερικές φορές νιώθω νευρικός όταν έχω να ανέβω μια σκάλα, αλλά απλά πρέπει να πάρω μια βαθιά ανάσα, να είμαι προσεκτικός, και να το κάνω. Αν αγχωθώ πάρα πολύ, μπορώ πάντα να γυρίσω πίσω, όμως, αισθάνομαι πάντα καλά όταν αντιμετωπίζω δύσκολες καταστάσεις.» 

Διδάξτε τα παιδιά σας στρατηγικές ηρεμίας. Μπορείτε να διδάξετε τα παιδιά σας εύκολα να πάρουν μερικές βαθιές, αργές αναπνοές ή να μετρούν μέχρι το δέκα αργά. Μπορείτε επίσης να τους διδάξει ότι το άγχος και ο φόβος πάντα μειώνονται όταν κάνουν αρκετή υπομονή. Πάντα.

Δώστε στα παιδιά πολλές εμπειρίες που εμπεριέχουν δεξιοτεχνία, δηλαδή δραστηριότητες όπως σπορ, χόμπι που απαιτούν επιδεξιότητα, και παζλ. Δημιουργήστε σταδιακά αυτές τις δεξιότητες και το παιδί σας θα μάθει αυτό που οι ψυχολόγοι αποκαλούν αίσθηση της αυτό-αποτελεσματικότητας, με άλλα λόγια, εμπιστοσύνη στις ικανότητές τους.

Επαινέστε τα παιδιά σας όταν καταβάλλουν προσπάθειες για να αντιμετωπίσουν καταστάσεις που εγείρουν λίγο άγχος σ’ αυτά. Και προσοχή: μην τους τιμωρήσετε αν αποτύχουν να το πράξουν, σημασία έχει που προσπαθούν να αυτονομηθούν.

Συμπερασματικά: Ενθαρρύνετε ήπια τα παιδιά σας να αντιμετωπίσουν τους φόβους τους, να τους ενημερώσετε ότι λίγο άγχος είναι φυσιολογικό, και μην προσπαθείτε να τα κρατήσετε μακριά από όλες τις προκλήσεις και τους κινδύνους.

Ακόμα, αν έχετε ένα παιδί που δείχνει σοβαρά σημάδια, όπως χρόνιο άγχος, πρέπει να συμβουλευτείτε επαγγελματία ψυχικής υγείας. Αλλά αν ακολουθήσετε τις βασικές αυτές συμβουλές, ίσως μια τέτοια επίσκεψη δεν θα είναι απαραίτητη. Και αν όντως υπάρχει ανάγκη για βοήθεια από κάποιον επαγγελματία, μην καταστροφολογείτε γι’ αυτό. Η θεραπεία για το άγχος στα παιδιά είναι πολύ αποτελεσματική και συχνά χρειάζεται πολύ λιγότερο χρόνο από ότι χρειάζονται οι ενήλικες.

Όταν το άγχος προλαμβάνεται επιτυχώς από μικρή ηλικία μπορεί να αποτρέψει σοβαρά προβλήματα άγχους στην ενήλικη ζωή.

(πηγή: ΙΑΤΩΡ)

Γράφει ο Κούκης Δημήτρης – παιδοψυχολόγος (BA, MSc) – ψυχοθεραπευτής

Οι περισσότεροι γονείς που τα παιδιά τους πάνε σχολείο, αγχώνονται στη σκέψη ότι μπορεί να πέσουν θύματα ενδοσχολικής βίας. Δεν γνωρίζουν πως να αντιδράσουν, τι πρέπει να πουν, τι να συμβουλέψουν, και γενικά με ποιον τρόπο θα σταματήσουν τη θυματοποίηση των παιδιών τους. Είναι ένα φαινόμενο που απασχολεί όλο και περισσότερους γονείς. Στο επιστημονικό άρθρο που θα διαβάσετε θα σας λυθούν πολλές απορίες, και θα κατανοήσετε την ψυχολογία του θύματος και πως θα πρέπει να αντιδράσετε στα φαινόμενα του «μπούλινγκ», και της ενδοσχολικής βίας…

«Τώρα τελευταία, στα διαλείμματα, 3-4 παιδιά από την Γ΄ Γυμνασίου έρχονται κοντά μου και με ενοχλούν. Μου παίρνουν τα γυαλιά ή το μπουφάν και τα πετάνε κάτω ή τα πετάνε ο ένας στον άλλον. Με σπρώχνουν και με κλωτσάνε. Με φωνάζουν «φυτό» και τρέχουν κυκλικά γύρω μου, κάνοντας χειρονομίες και μορφασμούς. Ένας από αυτούς με τραβάει βίντεο με το κινητό του και μετά το στέλνει και σε άλλους. Θα «ανεβάσει» είπε το υλικό και στο facebook, αν το αναφέρω στους καθηγητές. Όταν φεύγω από το σχολείο, είναι όλοι μαζεμένοι σε μια γωνιά και με κοιτάνε περίεργα.»

Λάμπρος, 14 ετών

—

Το φαινόμενο της ενδοσχολικής βίας και του σχολικού εκφοβισμού μεταξύ μαθητών λαμβάνει ανησυχητικές διαστάσεις και στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια. Θεωρείται πλέον κοινωνικό πρόβλημα και τα κρούσματα ενδοσχολικής βίας την τελευταία δεκαετία σημειώνουν δραματική αύξηση.

Ο εκφοβισμός και η βία στο σχολικό πλαίσιο δεν αφορά μόνο το μαθητή, που εκφοβίζει, και εκείνον, που εκφοβίζεται, αλλά και όλους όσους είναι παρόντες ή γνωρίζουν την ύπαρξή του (μαθητές – εκπαιδευτικούς – προσωπικό). Συνεπώς αναφερόμαστε σε ένα ομαδικό γεγονός, που αγγίζει όλη την εκπαιδευτική κοινότητα και χρήζει συλλογικής προσπάθειας.

Τι είναι ο σχολικός εκφοβισμός;

Οι όροι που χρησιμοποιούνται για να περιγράψουν το φαινόμενο είναι: «ενδοσχολική βία» (school bullying), «σχολικός εκφοβισμός» και «θυματοποίηση» (victimization). Κι αναφέρονται σε μια κατάσταση κατά την οποία ασκείται εσκεμμένη, απρόκλητη και συστηματική ψυχολογική ή σωματική βία κι επιθετική συμπεριφορά με άμεσο σκοπό την επιβολή, την καταδυνάστευση και την πρόκληση πόνου σε μαθητές από συμμαθητές τους, εντός και εκτός του σχολικού πλαισίου. Συνεπώς δεν περιγράφουμε ένα σύνηθες πείραγμα των παιδιών μεταξύ τους, καθώς δεν είναι αμοιβαίο και ισότιμο και δεν γίνεται με φιλικό τρόπο.

Οι επιπτώσεις του φαινομένου της ενδοσχολικής βίας στη σωματική και την ψυχική υγεία των παιδιών είναι ασφαλώς πολλές και σοβαρές κι εμποδίζουν συστηματικά τη λειτουργική ψυχοκοινωνική ανάπτυξη τους.

Παιδιά είναι και παίζουν…;

Η επιθετική συμπεριφορά αποτελεί ασφαλώς χαρακτηριστικό γνώρισμα της αναπτυξιακής πορείας των παιδιών. Η βία δείχνει να γοητεύει εξαιρετικά τους νέους και κρύβει μέσα της συσσωρευμένη ενέργεια και έντονη δυναμική. Η βία στις λέξεις, τις κινήσεις και τις συμπεριφορές, η βία της περιθωριοποίησης, η βία του ρατσισμού και της υπεροχής, η επιλογή χώρων άσκησης βίας… συνιστούν εγγενές κι επιδεινούμενο φαινόμενο, που οφείλουμε να αντικρύσουμε συστημικά και με ψυχραιμία.

Η ελληνική κοινωνία στην εποχή της παγκοσμιοποίησης και ειδικότερα η σχολική κοινότητα, που συναντά πλέον την πολυπολιτισμικότητα, καλείται, αφενός να κατανοήσει το φαινόμενο κι αφετέρου να μάθει να διαχειρίζεται τις κρίσεις, που προκαλούν η ανισότητα, η αδικία και η αμάθεια εντός και εκτός του σχολικού πλαισίου.

Το σχολείο μοιραία καθρεφτίζει την παθογένεια της κοινωνίας και απορροφά τις παθολογικές συμπεριφορές διαλυμένων οικογενειακών σχέσεων, εφηβικών υπαρξιακών δυσκολιών, πολύπλοκων κοινωνικών ανισοτήτων και προβλημάτων (ανεργία, οικονομική ανέχεια, ρατσιστική συμπεριφορά…). Και δυστυχώς υποβαθμισμένη ζωή στην ελληνική κοινωνία ισοδυναμεί με υποβαθμισμένο ελληνικό σχολείο και ίσως και υποβαθμισμένα νεανικά όνειρα και μέλλον.

Ο σχολικός εκφοβισμός είναι παρών, ως σημάδι αδυναμίας του εκπαιδευτικού συστήματος κι ως αντανάκλαση του πολιτισμού της κοινωνίας μας.

Τι φταίει;

Το φαινόμενο της ενδοσχολικής βίας και του εκφοβισμού είναι πολύπλοκο και στην έκφρασή του αλληλεπιδρούν ατομικοί, κοινωνικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες.

Οι ανθρώπινες κοινωνίες ό,τι διαφέρει, το κοροϊδεύουν και το περιθωριοποιούν (π.χ. ο τρελός του χωριού) κι έτσι ο αποκλίνων, από παράγοντας που απειλεί τη συνοχή μιας ομάδας, γίνεται παράγοντας που ενισχύει την συσπείρωσή της. Ομοίως και στη σχολική κοινωνία το «διαφορετικό» πάντοτε γίνεται στόχος. Οποιοδήποτε ανθρώπινο γνώρισμα, είτε εξωτερικό, είτε εσωτερικό, όπως το χρώμα του δέρματος, η εθνικότητα, το φύλο, το βάρος, η προφορά, η σχολική επίδοση, η κοινωνική συστολή… αποτελεί αιτία εκφοβιστικών και βίαιων συμπεριφορών.

Γενικότερα καταλυτικό ρόλο διαδραματίζουν τα ατομικά χαρακτηριστικά των παιδιών, οι στάσεις της οικογένειας τους, τα γνωρίσματα του σχολικού περιβάλλοντος, το ψυχολογικό κλίμα και οι παιδαγωγικές πολιτικές του σχολείου, η κυρίαρχη στάση του εκπαιδευτικού συστήματος, της κοινωνίας, της κάθε οικογένειας απέναντι στη βία, ο έκδηλος ρατσισμός… και το κυριότερο τα κοινωνικά ζητήματα και προβλήματα, που ενισχύουν τις αντικοινωνικές συμπεριφορές.

Ο σχολικός εκφοβισμός ωστόσο ξεκινά πρωταρχικώς μέσα από την οικογένεια κι ακολούθως εκδηλώνεται στο σχολικό πλαίσιο. Το οικογενειακό κλίμα αποτελεί τη βασική μονάδα της εμπειρίας κάθε νέου ανθρώπου και συνεπώς η πηγή της ανάπτυξης επιθετικής συμπεριφοράς πρέπει να αναζητηθεί στην οικογένεια.

Πώς εκδηλώνεται ο σχολικός εκφοβισμός;

Η ενδοσχολική βία και ο σχολικός εκφοβισμός, που λαμβάνει χώρα μεταξύ συμμαθητών, έχει τις εξής μορφές: σωματική, λεκτική, ψυχολογική και κοινωνική.

Οι πιο συνηθισμένες νεανικές συμπεριφορές του φαινομένου αφορούν:

– απρεπείς χειρονομίες, ξυλοδαρμούς, τραυματισμούς, απειλές για σωματική κακοποίηση.

– φραστικές – λεκτικές επιθέσεις κι απειλές, βρισιές, προσβολές, συστηματική γελοιοποίηση συνεσταλμένων παιδιών, συστηματική χρησιμοποίηση υβριστικών εκφράσεων, χρήση προσβλητικών παρατσουκλιών,

– εκβιασμούς, διάδοση κακοηθών και ψευδών φημών

– καταστροφή προσωπικών αντικειμένων,

– απόσπαση χρημάτων ή προσωπικών αντικειμένων, μικροκλοπές,

– αποκλεισμό και απομόνωση από παρέες, ομαδικά παιχνίδια και κοινωνικές δραστηριότητες.

Τέλος δύο νέες μορφές εκφοβισμού και βίας, που συναντώνται τα τελευταία χρόνια με σταθερά αυξανόμενο ρυθμό αφορούν στη σεξουαλική παρενόχληση και τον ηλεκτρονικό εκφοβισμό.

Ο σεξουαλικός εκφοβισμός αποτελεί εξαιρετικά σοβαρό πρόβλημα μέσα στα όρια του σχολικού χώρου και εκδηλώνεται με διάφορες μορφές. Προσβλητικές λεπτομερείς ζωγραφιές κοριτσιών (στον πίνακα της τάξης, σε θρανία, σε τοίχους με μορφή γκράφιτι), υβριστικά σχόλια (σε σχολικά συνθήματα και σε εμφανή σημεία της τάξης), απρεπή αγγίγματα, προσβλητικά ανώνυμα γράμματα και μηνύματα, νεανικές σεξουαλικές επιθέσεις αποτελούν δυστυχώς συνήθη περιστατικά στη σχολική καθημερινότητα.

Μία νέα μορφή εκφοβισμού αποτελεί το Cyberbullying, ο ηλεκτρονικός εκφοβισμός. Ο ηλεκτρονικός εκφοβισμός περιλαμβάνει την αποστολή απειλητικού ή υβριστικού υλικού, μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου ή κακόβουλων γραπτών μηνυμάτων. Το κινητό τηλέφωνο και ο ηλεκτρονικός υπολογιστής αποτελούν συχνά το μέσο εκβιασμού και υποτίμησης συμμαθητών. Τα δίκτυα κοινωνικής δικτύωσης είναι γεμάτα από ανυπεράσπιστα νέα άτομα, που εν αγνοία τους πρωταγωνιστούν σε προσβλητικές φωτογραφίες και βίντεο (φωτογραφίες και βίντεο από αποδυτήρια ή τουαλέτες σχολείων, από καυγάδες και τσακωμούς, από σκηνές γελοιοποίησης συνεσταλμένων μαθητών…). Ας μη λησμονούμε πως έχουν σημειωθεί αναρίθμητες απόπειρες αυτοκτονίες από εφήβους, που δεν αντέχουν τη γελοιοποίηση και την κατακραυγή της σχολικής κοινωνίας.

Υπάρχουν «σημάδια» που δεν θα έπρεπε να αγνοήσουμε…;

«Είναι λίγο εσωστρεφής κι ανοργάνωτος στο σχολείο, αλλά πιστεύω ότι συμβαίνει λόγω της ηλικίας του. Δεν με ανησυχεί.»

Ορισμένες ενδείξεις που πιθανόν να υποδηλώνουν ότι ένα παιδί έχει πέσει θύμα βίας και εκφοβισμού στο σχολείο είναι:

– η μειωμένη διάθεσή του ή η άρνησή του να πάει στο σχολείο,

– οι αδικαιολόγητες απουσίες του,

– η απροσδόκητη πτώση της μαθησιακής του επίδοσης,

– το γεγονός ότι περνά το χρόνο του στα διαλείμματα κοντά στους εκπαιδευτικούς και τα γραφεία,

η εμφάνιση ψυχοσωματικών προβλημάτων (πονοκέφαλος, στομαχόπονος, αϋπνίες, έντονη ονυχοφαγία, τικ, ανορεξία ή βουλιμία…)

– έντονες και αδικαιολόγητες αλλαγές στη διάθεσή

– αλλαγές στις διαδρομές από τις οποίες συνήθιζε να πηγαίνει στο σχολείο ή να επιστρέφει στο σπίτι,

– αδικαιολόγητα σκισμένα και κατεστραμμένα ρούχα, ανεξήγητα σημάδια και μελανιές στο σώμα ή άλλες ενδείξεις επίθεσης,

– απώλεια προσωπικών αντικειμένων, χρημάτων…

– άρνηση συμμετοχής σε σχολικές εκδηλώσεις και δραστηριότητες.

Πώς μπορούμε να αντιδράσουμε;

«Ε, δεν μπορεί, για να σε πειράζει έτσι, κάτι θα του έκανες κι εσύ…»

Οι συνέπειες της ενδοσχολικής βίας και του εκφοβισμού στα παιδιά είναι σοβαρές και καθοριστικές για την ψυχοκοινωνική τους ανάπτυξη και εξέλιξη. Γι’ αυτό η συστηματική πρόληψη και η κατάλληλη αντιμετώπιση κάθε μορφής βίας στο σχολείο είναι πολύ σημαντική.

Δεν πρέπει να λησμονούμε, ότι τα παιδιά έχουν ηθικά και νομικά απόλυτο δικαίωμα να βρίσκονται σε ένα σχολικό περιβάλλον, το οποίο να τους παρέχει ασφάλεια και προστασία.

Συνεπώς εάν αντιληφθούμε, ότι ένα παιδί είναι θύμα εκφοβισμού και βίας από συμμαθητές του στο σχολείο, πρέπει να αποφύγουμε παρορμητικές αντιδράσεις και να αντιμετωπίσουμε όσο το δυνατόν πιο ψύχραιμα την κατάσταση.

Χρειάζεται:

– να συζητήσουμε αναλυτικά με το παιδί για τα γεγονότα και τις συμπεριφορές, που το ενοχλούν,

– να το διαβεβαιώσουμε ότι «δε φέρει καμία ευθύνη το ίδιο για ό,τι συνέβη»,

– να του υπενθυμίσετε ότι είμαστε κοντά του, προκειμένου να το φροντίσουμε και να το διαφυλάξουμε από επόμενους κινδύνους,

– να του εμπνεύσουμε το αίσθημα, ότι μπορεί και πρέπει να αντιδράσει, να μη σιωπά, ώστε να εμποδίσει την επανάληψη τέτοιων συμπεριφορών,

– να προτείνουμε στο παιδί πρακτικούς τρόπους για την αντιμετώπιση δύσκολων καταστάσεων και

– να ζητήσουμε τη συμβουλευτική καθοδήγηση από ειδικό ψυχικής υγείας, αν η κατάσταση κρίνεται εξαιρετικά κρίσιμη.

Επιβιώνω ανήκοντας!

Η συστημική – υπαρξιακή θεώρηση στην ψυχοθεραπεία εστιάζει την προσοχή της σε ένα βασικό σκεπτικό, το «να επιβιώνεις ανήκοντας», το οποίο εκτοπίστηκε σήμερα και η διαστρέβλωση αυτής της κατάστασης οδηγεί σε δυσλειτουργίες, δηλαδή σε παθολογία. Και οι έφηβοι εκφράζουν ανάγλυφα στην κοινωνία, την οικογένεια, το σχολείο αυτές τις δυσλειτουργικές διεργασίες.

Η παρούσα περίοδος, που βιώνουμε οι Έλληνες, είναι εξαιρετικά κρίσιμη με πολλαπλές κοινωνικές δυσλειτουργίες και με ακόμα περισσότερες απειλές. Σε τέτοιες κρίσιμες στιγμές, όπως η τωρινή, το κάθε σύστημα (οικογένεια, σχολείο, κοινωνία…) αναπτύσσεται και εξελίσσεται ή κολλάει και υποφέρει. Η κρίση των τελευταίων ετών μας έχει αγγίξει όλους. Όλοι νιώθουμε την πίεση, όλοι αναζητούμε τη χαρά και το κέφι, όλοι «παλεύουμε» με τον εαυτό, τη σχέση, τη δουλειά, τη ζωή μας…

Παράλληλα οι νέοι, που εκφοβίζουν ή εκφοβίζονται συνεχώς αυξάνονται, η καταθλιπτική διάθεση εκδηλώνεται με ρυθμό μεταδιδόμενης νόσου, τα περιστατικά αυτοκτονίας γίνονται καθημερινή ρουτίνα στις ειδήσεις, οι δυσάρεστες εμπειρίες, όπως αυτές της θλίψης, του πόνου, του πένθους όλους μας διακατέχουν… Ο σχολικός εκφοβισμός αποτελεί ένα σύνθετο πρόβλημα, στο οποίο ο καθένας μας εύκολα κλείνει τα μάτια του και επαναπαύεται, ίσως γιατί πολλές φορές δεν γίνεται επαρκώς φανερό, ώστε να γίνει αντιληπτή η σοβαρότητα του. Η μεγάλη πρόκληση των εκπαιδευτικών και των γονέων είναι ακριβώς αυτή: να αναγνωρίσουμε ότι υπάρχει, ότι μας αφορά και έχουμε άμεση ευθύνη για την αποτελεσματική αντιμετώπιση του.

Πιο επιτακτική από ποτέ εκδηλώνεται λοιπόν η ανάγκη ανάπτυξης ενός νέου μοντέλου συν-ύπαρξης εντός της κοινωνίας, μίας επαναδιαπραγμάτευσης του «να επιβιώσουμε ανήκοντας» ενάντια στην κρίση, προκειμένου να καταστεί η παρούσα περίοδος, ευκαιρία για εξέλιξη. Η κατανόηση, η ενσυναίσθηση, η αλληλεγγύη αποτελούν τα εργαλεία για να προχωρήσουμε και να αλλάξουμε.

(πηγή: iatropedia.gr)