paidevo.gr | parents

Γράφει η Μυρσίνη Κωστοπούλου ψυχολόγος – ψυχοθεραπεύτρια (PhD)

Πώς διαμορφώνεται η ψυχολογία ενός παιδιού όταν πεθαίνει ο γονιός του;

Ο θάνατος ενός γονιού είναι η ισχυρότερη απώλεια στη ζωή του μικρού παιδιού. Το πένθος του είναι ακατέργαστο, πολύπλοκο και μπορεί να διαρκεί μέχρι και χρόνια. Πρόσφατη έρευνα της Ψυχιατρικής Κλινικής του Πανεπιστημίου του Πίτσμπουργκ στις ΗΠΑ έδειξε ότι ο θάνατος ενός γονιού τετραπλασιάζει τον κίνδυνο κατάθλιψης στο παιδί.

Η συναισθηματική αντίδραση του παιδιού θα διαμορφωθεί από την ηλικία του, την προσωπικότητά του, τον τρόπο που πέθανε ο γονιός αλλά και από τη στάση και την υποστηρικτικότητα του οικογενειακού πλαισίου μετά την απώλεια.

Το μωρό μπορεί να αντιληφθεί την απουσία του γονιού και τις συναισθηματικές αλλαγές εκείνου που το φροντίζει. Συχνά κλαίει περισσότερο, είναι ευερέθιστο και έχει διαταραχές στον ύπνο και το φαγητό.

Στα 2-5 έτη η κατανόηση του θανάτου είναι περιορισμένη και το παιδί ψάχνει χαρακτηριστικά για τον πεθαμένο γονιό. Μπορεί να παρουσιάζει αλλαγές στη συμπεριφορά, ψυχοσωματικά συμπτώματα (γαστρεντερικούς πόνους, πονοκεφάλους, δερματικές εξάρσεις), παλινδρομική συμπεριφορά (π.χ. πιπίλισμα), φοβίες (π.χ. για το σκοτάδι) και έντονες συναισθηματικές διακυμάνσεις (θυμός, κλάμα, άγχος, θλίψη). Το παιδί μπορεί να νιώθει ότι φταίει για τον θάνατο του γονιού, π.χ. ότι δεν ήταν φρόνιμο.

Στα πρώτα χρόνια του Δημοτικού ο θάνατος απομονώνει το παιδί από τους φίλους του, το οποίο καλείται με εξαιρετικό πόνο να απαντήσει σε ερωτήσεις για το γεγονός. Μπορεί να παρουσιάσει απόσπαση της προσοχής λόγω της ενασχόλησής του με τον χαμένο γονιό και έντονες αλλαγές στη συμπεριφορά. Θα το βοηθήσει να λέει «η μαμά/ο μπαμπάς πέθανε» χωρίς να μπαίνει σε λεπτομέρειες αν δεν το θέλει και να αποφασίζει το ίδιο σε ποιον θα μιλήσει.

Πώς μπορεί ο επιζών γονιός να διαχειριστεί το πένθος που βιώνει το παιδί του;

Ο γονιός θα πρέπει να ανταποκριθεί στις συναισθηματικές ανάγκες της ηλικίας του παιδιού και να του μιλήσει για την απώλεια μέσα από την απτή γλώσσα που εκείνο χρησιμοποιεί. Η απλή φράση «ο μπαμπάς/η μαμά πέθανε και δεν θα γυρίσει» είναι σε γενικές γραμμές μια αλήθεια που το παιδί θα δεχθεί.

Η σταθερότητα στην καθημερινότητα, η διαρκής φροντίδα του παιδιού, το μοίρασμα των αναμνήσεων, η ζωγραφική και το συμβολικό παιχνίδι ως μέσο έκφρασης του πόνου θα το βοηθήσουν να διαχειριστεί το πένθος.

Οι δυσλειτουργικές στάσεις και αντιλήψεις του γονιού απέναντι στον θάνατο είναι ένα από τα συνηθέστερα εμπόδια στην επιτυχή επίλυση του πένθους στο παιδί. Εκείνο συχνά ακούει ότι ο μπαμπάς «πέθανε γιατί ήταν πολύ καλός και τον πήρε ο Θεούλης», «κοιμήθηκε και πήγε στον ουρανό», «πήγε ταξίδι μακριά», με αποτέλεσμα να συγχέει την πραγματικότητα με τη φαντασία.

Ταυτιζόμενο με τα διπλά μηνύματα είναι πιθανόν να αρχίσει να φοβάται τον ουρανό, να περιμένει ότι αν είναι καλό παιδί θα τον πάρει ο Θεός, να αρνείται να κοιμηθεί γιατί ο ύπνος είναι θάνατος, να περιμένει τον μπαμπά να γυρίσει από το ταξίδι κ.ο.κ.

Σημαντικό επίσης είναι το παιδί να μην καλείται άρρητα να υποκαταστήσει τον γονιό που πέθανε. Η συμβουλευτική υποστήριξη του παιδιού και του γονιού από ειδικούς στον τομέα της διαχείρισης του πένθους μπορεί να είναι πολύτιμη και ανακουφιστική.

 (πηγή: sciencearchives.wordpress.com)

Γράφει ο Στέλιος Παπαβέντσης – Παιδίατρος

Νυχτερινοί τρόμοι είναι ξυπνήματα του παιδιού μέσα στην νύχτα που έχουν δραματικό χαρακτήρα. Συμβαίνουν κατά τις πρώτες ώρες ύπνου, κατά την διάρκεια δηλαδή του ύπνου που είναι περισσότερο βαθύς. Αγχώνουν, ανησυχούν πολύ τους γονείς γιατί το παιδί φαίνεται να βρίσκεται σε μεγάλη αναταραχή και δεν μπορεί να παρηγορηθεί.

Πόσο συχνοί είναι οι νυχτερινοί τρόμοι;
Οι νυχτερινοί τρόμοι εμφανίζονται σε ποσοστό περίπου 5% των παιδιών.

Σε ποια ηλικία εμφανίζονται οι νυχτερινοί τρόμοι;
Οι νυχτερινοί τρόμοι εμφανίζονται συνήθως σε παιδιά προσχολικής και νηπιακής ηλικίας, αλλά και σε μεγαλύτερα παιδιά.

Νυχτερινοί τρόμοι – Ποια είναι τα συμπτώματα;
Το παιδί, ενώ βρίσκεται σε βαθύ ύπνο, ξαφνικά βγάζει συνήθως μια κραυγή και έπειτα δείχνει εξαιρετικά φοβισμένο. Μπορεί να κάνει έντονες, απότομες κινήσεις με τα χέρια και τα πόδια του, ή ακόμα να περπατήσει νευρικά στο σπίτι σα να ψάχνει κάτι και δεν το βρίσκει. Κατά τη διάρκεια του επεισοδίου έχουν γρήγορη ανάσα και ταχυκαρδία. Παρουσιάζουν συμπτώματα αυξημένης έκκρισης αδρεναλίνης, με συνέπεια εφίδρωση, μυδρίαση και μάτια διάπλατα ανοιχτά. Το παιδί στο διάστημα αυτό δεν έχει επαφή με το περιβάλλον, δεν αναγνωρίζει τους γονείς και δεν μπορεί να παρηγορηθεί. Η διάρκεια του επεισοδίου είναι 5 με 10 λεπτά. Συνήθως συμβαίνει μόνο ένα επεισόδιο σε μια νύχτα, σε κάποιες περιπτώσεις όμως τα επεισόδια μπορεί να επαναλαμβάνονται την ίδια νύχτα.

Ποια είναι τα αίτια των νυχτερινών τρόμων;
Το παιδί που βρίσκεται στη μέση ενός νυχτερινού τρόμου δεν είναι ξύπνιο, αλλά βρίσκεται στο στάδιο μεταξύ ύπνου και ξύπνιου. Είναι αρκετά ξυπνητό για να σηκώνεται από το κρεβάτι, για να φωνάζει ή για να έχει τα μάτια του ανοιχτά, αλλά είναι αρκετά μέσα σε ύπνο για να μην ανταποκρίνεται στον γονιό που προσπαθεί να το παρηγορήσει. Το παιδί δεν θυμάται τίποτα από το επεισόδιο το επόμενο πρωί, αντίθετα με ό,τι συμβαίνει συνήθως με έναν εφιάλτη.
Δεν είναι σπάνιο να υπάρχει ιστορικό νυχτερινών τρόμων στην οικογένεια. Θα πρέπει να τονιστεί στους γονείς ότι οι νυχτερινοί τρόμοι συμβαίνουν σε φυσιολογικά παιδιά και συνήθως δεν αντανακλούν κανένα σημαντικό συναισθηματικό ή ψυχολογικό πρόβλημα. Μερικές φορές όμως οι τρόμοι μπορεί να χειροτερεύουν κάθε φορά που το παιδί αρρωσταίνει ή έχει άγχος ή ανησυχία για κάτι.

Πως ξεχωρίζουμε τους νυχτερινούς τρόμους από τους εφιάλτες;
Οι νυχτερινοί τρόμοι είναι εντελώς διαφορετικοί από τους εφιάλτες.
• Οι εφιάλτες είναι άσχημα όνειρα που τείνουν να συμβαίνουν στο δεύτερο μισό της νύχτας, όταν ο ύπνος είναι πιο ελαφρύς και βλέπουμε περισσότερα όνειρα.
• Κατά τον εφιάλτη το παιδί ξυπνά πλήρως, έχει τις αισθήσεις του και μπορεί να ανταποκριθεί, άρα και να παρηγορηθεί από τους γονείς.
• Συχνά το παιδί μπορεί να θυμηθεί τον εφιάλτη το επόμενο πρωί
• Οι νυχτερινοί τρόμοι τείνουν να συμβαίνουν σε μικρότερη, προσχολική ηλικία από ό,τι οι εφιάλτες.

Ποια είναι η αντιμετώπιση των νυχτερινών τρόμων – Συμβουλές σε γονείς
Οι γονείς χρειάζεται να παραμένουν ήρεμοι, ψύχραιμοι και να μην αγγίζουν το παιδί ή να μην προσπαθούν να το αγκαλιάσουν για να το παρηγορήσουν εκτός εάν το παιδί κινδυνεύει να χτυπήσει. Στην πραγματικότητα, προσπάθειες των γονιών να βοηθήσουν ή να ησυχάσουν το παιδί συχνά κάνουν το επεισόδιο χειρότερο και μακρύτερο.
Εάν το παιδί μας εμφανίζει νυχτερινούς τρόμους, είναι σημαντικό να φροντίσουμε για την ασφάλειά του στο σπίτι και στον ύπνο, πχ να μην σκοντάψει και χτυπήσει όταν σηκώνεται από το κρεβάτι.
Η ρουτίνα ύπνου μπορεί να βοηθήσει, όπως και συγκεκριμένη ώρα ύπνου. Αντίθετα υπερκόπωση του παιδιού κατά τις τελευταίες ώρες της ημέρας ίσως προκαλέσει συχνότερους νυχτερινούς τρόμους.
Οι γονείς δεν πρέπει να δείχνουν το άγχος τους για το θέμα προς το παιδί το επόμενο πρωί, ούτε να συζητούν για το επεισόδιο μπροστά στο παιδί, εκτός εάν θέλει ή ρωτάει εκείνο από μόνο του. Η αντίδραση των γονιών μπορεί να στενοχωρήσει το παιδί και να έχει άγχος όταν πέφτει για ύπνο.

Νυχτερινοί τρόμοι – Πρόγνωση
Θα πρέπει να τονιστεί στους γονείς ότι οι νυχτερινοί τρόμοι δεν προκαλούν καμία αναπτυξιακή ή άλλη βλάβη στο παιδί και κάποια στιγμή το παιδί θα τους ξεπεράσει από μόνο του. Είναι συχνοί στα παιδιά και αποτελούν κομμάτι της υγιούς ψυχοκινητικής τους ανάπτυξης.

Πότε να δω ειδικό
• Εάν η συχνότητα των νυχτερινών τρόμων σας προβληματίζει
• Εάν νυχτερινοί τρόμοι είναι τόσο έντονοι που υπάρχει κίνδυνος τραυματισμού του παιδιού
• Εάν διαταράσσεται συστηματικά ο ύπνος όλης της οικογένειας.
• Εάν φαίνεται να επηρεάζεται με υπνηλία το παιδί κατά την διάρκεια της ημέρας.

(πηγή: paidiatros.com)